Издавачка дел.

SREMSKA MITROVICA – GRAD VREDNIJI OD CARSKE KĆERI

Dr Nenad Lemajić, dr Vladan Gavrilović, dr Biljana Šimunović Bešlin, mr Đorđe Đurić, Nada Simić Lemajić,

Sremska Mitrovica, 2008. godine.

fotomonografija.jpgPogled na istoriju grada svetog Dimitrija, iz pera tima istoričara, pruža čitaocima mogućnost da svoja saznanja obogate zanimljivim tekstom ali i mnogobrojnim kvalitetnim fotografijama koje stvaraju impresivnu sliku teritorije koja datira skoro dva milenijuma.Sunčani sat

Prvo poglavlje Antički Sirmijum (napisao prof. dr Nenad Lemajić) daje nam na sažet način pogled na same početke istorije grada. Prvi pomen rimskih legija je još iz vremena prvog veka pre n.e. Smatra se da je naselje imalo veze sa Keltima ili Ilirima. Sirmijum se javlja i u vezi sa znamenitim Panonskim ustankom u vreme Oktavijana. Status kolonije grad je dobio u vreme Flavijevaca (najverovatnije Domicijana), o čemu svedoči naziv Colonija Flavia Sirmium. S vremenom grad je postao raskrsnica puteva ka Singidunumu, Dalmaciji i Bosni, što je uticalo na njegov brži ekonomski napredak. Značaj dunavske granice Rimskog carstva (Limes) često je stavljao grad u prvi plan. U gradu se prilikom vojnih pohoda pominju i carevi Marko Aurelije i Septimije Sever. Nekoliko pohoda iz grada poveo je i Maksim Tračanin. Prvi car rođen u okolini Sirmijuma je bio Decije Trajan (vladao od 249-251). Kako se težište Carstva pomeralo ka Dunavu i Savi usled stalnih ratovanja sa varvarima, Sirmijum je bio nezaobilazan u svim vojnim pohodima i važna strateška tačka odbrane. U njemu su sem Decija Trajana rodeni i carevi: Aurelijan (vladao 270-275), Prob (vladao od 276-282), Maksimijan Herkulije (286-304), Konstancije II (337-351. kao savladar, a potom do 361 samostalno) i Gracijan ( 375-383). U vreme cara Dioklecijana oblast oko grada naziva se Druga Panonija (Panonia Secunda). Za istoriju Sirmijuma narošito je bio značajan Galerije. Vrlo verovatno je za središte svog dela carstva ovaj grad izabrao Licinije. Znameniti car Konstantin Veliki u periodu 316-321. često je boravio u Sirmijumu, gde je i osnovao kovnicu zlatnog novca. Posle njegove smrti car Konstancije od grada pravi važan centar Carstva, naročito u verskom pogledu. U Iliriku i Panoniji neko vreme je preovladavalo arijanstvo, koje je car pomagao. Od kraja IV veka grad se nalazio u rukama Gota, posle čega je njegovu istoriju teško rekonstruisati. Goti i Huni su više-manje uništili sve civilizacijske i urbanističke tekovine iz perioda Carstva. Arheološka istraživanja iz druge polovine XX veka, otkrila su postojanje palate, dve javne žitnice, terme, hipodroma, delova bedema, ulice, vodovoda i privatne kuce. Sačuvani su i mnogobrojni mozaici, koji svedoče o nekadašnjem sjaju i slavi ovog značajnog rimskog grada. Vizantija se dokopala Sirmijuma tek 567. Nedugo zatim grad se našao na udaru Avara, koji su ga osvojili 582. O značaju ovog grada za Vizantiju svedoči rečenica koju je izgovorio car Tiberije – kako bi radije avarskom kaganu dao jednu od kćeri, kojih ima dve, nego što bi mu svojevoljno predao Sirmijum! U vezi sa njim se pominju sv. Irinej (prvi episkop Sirmijuma), sv. Dimitrije (zaštitnik grada koji se po nekim izvorima rodio i živeo u gradu, i po kojem grad nosi današnje ime Mitrovica), sv. Sinerot, sv. Anastasija, kao i Četiri fruškogorska mučenika.Sremski svetitelji, BrankoviÄ�i

Sledeća dva poglavlja Civitas Sancti Demetrii i Turski period (takode napisao prof. dr Nenad Lemajić) govore nam o periodu srednjeg veka i o dobu turske uprave gradom (XVI i XVII vek). Vizantinci, Bugari, Ugri i Sloveni lomili su koplja oko teritorija vezanih za grad i njegovu okolinu. Imena careva Vasilija II, Jovana i Manojla Komnina, koji su vodili ratove u ovim predelima, svedoče nam o značaju grada, a šire Srema, po samu Vizantiju. Kada je palo Carstvo 1204, grad su osvojili Ugari i držali su ga sve do kraja svoje srednjovekovne države. Sa propašcu vizantijskog grada nestalo je i njegovo ime, Sirmijum, odnosno došlo je do prenošenja imena grada na njegovu okolinu. Nešto ranije razvilo se naselje na mestu današnje Mačvanske Mitrovice, koje je postalo i sedište biskupije. Nedaleko se nalazio i pravoslavni manastir Svetog Dimitrija, koji je u velikoj meri uticao na čuvanje starog i formiranje novog naselja. Značaj se mora dati i podatku da je u okolini grada Sava najuža za prolazak, pa su prihodi od skelarina bili bitni za ugarske kraljeve i lokalne feudalce. Podatak iz 1347. svedoči da je mesto imalo status grada Civitas Sancti Demetrii. U njemu srećemo i Dubrovčane, što govori i o trgovačkom napretku Mitrovice. Posle poraza Žigmundove vojske kod Nikopolja 1396. jedan turski odred opustošio je grad i njegovu okolinu, što je uticalo na ekonomske probleme stanovnika u narednom periodu.

Prvi srpski vladar koji je držao grad bio je despot Đurad Branković. U sledećim decenijama česti su bili ugarsko-turski sukobi u gradu i njegovoj okolini. Česti upadi Turaka doveli su do i do migracije Srba na ovo područje. Odbrana granice poverena je uglavnom sremskim Brankovićima, koji se tu pominju od vremena despota Vuka, 1465. Pad ugarske pod vlast Osmanlija u periodu od 1521, odnosno Mohačke bitke 1526, dovodi do potpunog rušenja grada i razaranja njegove okoline. U periodu turske uprave pravoslavni Srbi nalazili su se u teškom položaju, ali su ipak našli oslonac u obližnjim fruškogorskim manastirima, koje su sa revnošću podizali i održavali. Kult svetorodne dinastije Nemanjića, ali i ništa manje važan kult sremskih Brankovića vezanih za Krušedol, bili su nacionalna potpora Srbima u ovom teškom periodu.Treca4.jpg

Doba Austrijske uprave u Sremu (napisao dr Vladan Gavrilović) doneo je promene i u načinu života i u samoj organizaciji u gradu. Turska vlast u Sremu je okončana sklapanjem Požarevačkog mira 1718. Od 1728. Mitrovica je kao najbitnije naselje Srema postala deo feudalnog poseda grofa Koloreda. Nešto kasnije grad sa okolinom prelazi u ruke barona Marka Pejačevića. Od 1745. bila je uključena u Vojnu granicu. Posle Beogradskog mira 1739. mnoštvo izbeglica iz Srbije naselilo se u grad i njegovu okolinu. Od 1747. štab Petrovaradinske regimente nalazio se u Mitrovici, što je doprinelo njenom ekonomskom razvoju i dovelo do toga da grad bude proglašen za slobodni graničarski komunitet 1765. Prva apoteka je otvorena 1806, a bolnica1826. Prva srpsla crkva u gradu pominje se 1729, a nova velelepna Sv. arhiđakona Stefana zidana je u periodu 1791-1794. Mitrovački trgovci odigrali su u vreme Prvog srpskog ustanka važnu ulogu u snabdevanju ustanika oružjem. Grad je neprekidno ekonomski jačao i imao sve jaču ekonomsku klasu u vreme pred revoluciju 1848/49. Ni Mitrovčani nisu zaostali u ovim burnim vremenima za svojim sunarodnicima u Monarhiji. Ratni sukobi 1848/49. ekonomski su oslabili ceo grad. Ceo Srem našao se u teškom položaju usled ratnih operacija. Slomom revolucije došlo je do restauracije austrijske vlasti. Sve do razvojačenja Granice 1881. Mitrovica je tavorila, a tada je počeo ponovni nagli uspon grada.Cetvrta14.jpg

Mitrovica građanskog doba (1849-1918) naziv je poglavlja koje je napisao mr Đorđe Đurić. Grad se na početku ovog perioda nalazio u rukama vojnih vlasi, tako da ekonomska situacija nije bila naročito povoljna. Slomom Bahovog apsolutizma, kada je donet novi Zakon o opštinama, stanje je krenulo nabolje. Razvojačenje Vojne granice 1881. (teklo je u više faza od 1871) dovelo je do toga da su nekadašnje teritorije i naselja došle pod vlast civilnih organa u Ugarskoj i Hrvatskoj. Srem je bio priključen Trojednoj kraljevini. na čelu prve opštinske uprave od 1871. našao se Ćira pl. Milekić. Ekonomski jaki Srbi iz Mitrovice izborili su se za status grada 1881, a srpski jezik i ćirilica su bili ravnopravni u opštinskoj upotrebi. Za gradonačelnika je je novembra 1881. izabran Milekić, koji je na toj funkciji ostao do 1907. U narednim godinama doneti su grb i Statut grada. Privredni uspon grad je doživeo krajem XIX i početkom XX veka. Puštanje nekoliko pružnih pravaca u Mitrovici (prvi 1884) i Sremu doprinelo je njenom ekonomskom razvitku. Mnogobrojne hrastove šume bile su pravo prirodno bogatstvo i sirovina koja je pokrenula industrijsku proizvodnju. U gradu su otvarani kreditni zavodi i banke. Od 1906. je počelo asfaltiranje ulica. Mitrovačko građanstvo imalo je značajnu ulogu u nacionalnoj borbi Srba u Monarhiji. Otvaranje čitaonice, proslave praznika Svetog Save, formiranje raznih dobrotvornih društava, pokazali su da mitrovački Srbi ne zaostaju za Srbima širom Monarhije u nacionalnom pogledu. Kulturne i ekonomske veze sa Srbijom bile su takođe izuzetno jake. Sarajevski atentat i početak rata doveli su Srbe u Monarhiji u nepovoljan položaj. Mnogi su svedeni na građane drugog reda. Posle pobede na Ceru srpska vojska je krenula u ofanzivu na Srem, međutim, posle poraza na Legetu i povlačenja srpske vojske iz Donjeg Srema septembra 1914. usledila je masovna odmazda austrougarskih vlasti. Mnogobrojni Srbi su se dobrovoljno javili u srpsku vojsku u toku 1914. Ujedinjenje sa Srbijom, novembra 1918, dočekano je u Mitrovici sa oduševljenjem.Peta23.jpg

Poglavlje pod nazivom, Sremska Mitrovica u jugoslovenskoj državi, napisale su dr Biljana Šimunović Bešlin i Nada Simić Lemajić. U novoformiranoj Kraljevini grad se prvo nalazio u Sremskoj oblasti, a od 1927. u Sremskoj županiji. Dat je opis života u gradu 30-ih godina prošlog veka. Najznačajnija kulturna ustanova Srba u Mitrovici između dva rata bila je Srpska građanska čitaonica. Slomom Kraljevine Jugoslavije, posle Aprilskog rata 1941, grad je došao pod upravu NDH. Vrlo brzo počela su hapšenja i likvidacije istaknutih antifašista, ali i nedužnih građana Srba, Roma i Jevreja. Od kraja rata, odlukom Privremene narodne skupštine Demokratske Federativne Jugoslavije formirana je Autonomna Pokrajina Vojvodina koja je obuhvatala Bačku, Banat i Srem, uključujući i Sremsku Mitrovicu. Prikazan je razvoj grada i njegove okoline u periodu socijalističke Jugoslavije.

Poslednju celinu čini poglavlje sa nazivom Geografski podaci o naseljima opštine Sremska Mitrovica (napisala Nada Simić Lemajić). Na pregledan način prikazani su istorijski, statistički i geografski podaci za sva mesta iz opštine Sremska Mitrovica (od 27. decembra 2007. Grad Sremska Mitrovica).

Posebnu pažnju u ovoj monografiji zavređuju mnogobrojne fotografije. Od samog početka pa do kraja monografije nalazimo slike koje nam približavaju život u Mitrovici kroz vekove.

Jasan i koncizan tekst isprepleten fotografijama, geografskim kartama i prilozima čini celinu koja nam daje gotovo sve što je neophodno da se upoznamo sa istorijom slavnog grada, Sremske Mitrovice.

Knjiga je objavljena na srpskom i na engleskom jeziku, u dva zasebna izdanja. Knjigu je na engleski jezik prevela Jelena Faranov.

Pages: 1 2 3 4 5 6


O arhivu Srem ..

Историјски архив Срем
Сремска Митровица.

ulica Vuka Karadžića 4, centrala 022/613-592, faks 022/621-861, direktor 022/625-393

Kategorije

Pretraga

unesite željeni pojam